Hoe begin je met Sketchnoting?
Een goed beeld zegt meer dan duizend woorden. Dat geldt zeker als je iets nieuws wilt leren of onthouden. Door beeld te gebruiken neem je informatie sneller op. En als je het beeld zelf maakt, werkt dat effect nog sterker.
Daar zijn sketchnotes voor. Sketchnotes zijn visuele notities voor jezelf. Je gebruikt ze om met focus te lezen of te luisteren. Bij het verwerken van verbale én visuele informatie zijn meerdere gebieden in je brein actief. Daardoor onthoud je beter wat je hoort.
Tekst en gesproken informatie verwerk je na elkaar. Bij visuele informatie zie je details, onderlinge relaties en het grote geheel tegelijk. Verbanden vallen sneller op en alles krijgt een plek ten opzichte van elkaar.
Hoe begin je met sketchnoting? In dit artikel zie je hoe je goede symbolen tekent en een sterke lay-out maakt. Daarna loop ik de negen elementen van een complete sketchnote langs. En je leest hoe je sketchnoting toepast in je werk.
De bouwstenen: hoe teken je goede symbolen?
Je bent aan het tekenen tijdens een vergadering of workshop. Je wilt een abstract begrip zichtbaar maken. Maar wat teken je dan?
Symbolen zijn kleine, eenvoudige tekeningen die je boodschap ondersteunen. Ze maken snel duidelijk waar het over gaat, zonder dat je een geweldige tekenaar hoeft te zijn. Een goed symbool is herkenbaar, snel getekend en doet wat het moet doen: het verduidelijkt je verhaal.
Eenvoud wint
Net als letters wil je symbolen snel kunnen tekenen. Hoe eenvoudiger het symbool, hoe beter. Met weinig details neemt de ander je beeld snel op. Het roept iets op als ‘dat kan ik ook’, en de ander gaat zelf ook tekenen. Teken in duidelijke, volle lijnen. Een krachtige lijn is beter leesbaar en straalt zelfvertrouwen uit. Ook als je tekening niet perfect is, geeft een vaste hand een geloofwaardiger resultaat.
Herkenbaar boven origineel
Cliché beelden mogen best. Een lamp voor een idee, een tandwiel voor een proces, een pijl voor richting. Die beelden werken juist omdat iedereen ze kent. Originaliteit is mooi, maar niet als het ten koste gaat van begrip. Houd rekening met de context. Een symbool voor ‘groei’ ziet er in een financiële presentatie anders uit dan in een teamgesprek over ontwikkeling. Vraag jezelf af voor wie je tekent en in welke situatie. Dat bepaalt welk beeld past.
Hoe vind je het juiste beeld?
Begin met concrete begrippen. Oefen eerst met symbolen voor dingen die je kunt zien of aanraken. Een kop koffie, een paraplu, een lamp. Zodra dat lukt, schakel je over op abstractere onderwerpen. Stel jezelf bij elk woord deze hulpvragen, om tot een passend beeld te komen. Wat hoor ik letterlijk en hoe zou ik dat uitbeelden? Welke gevoelens roept het woord op en welk beeld past daarbij? Als het om een actie gaat: wat is het resultaat? Die laatste vraag leidt vaak het snelst naar een helder symbool.
Niet alles hoeft een symbool
Je hoeft niet van elk woord een symbool te maken. Een tekening vol kleine losstaande symbolen wordt al snel een rebus. Soms is het krachtiger om één beeld te kiezen dat de kern van het geheel weergeeft. Vergeet ook de tekst niet. Een woord naast je tekening kan het beeld verklaren, aanvullen of in een ander licht zetten. Het woord ‘warmups’ bij deze tekening geeft het beeld betekenis: warmup-oefeningen voor de hersenen.
Oefenen, maar niet eindeloos
Symbolen tekenen leer je door het veel te doen. Lukt een symbool niet meteen? Probeer het niet ontelbare keren. Je slaat dan alleen meer mislukkingen op in je spiergeheugen. Ga door met een ander symbool en kom er later op terug.
Compositie: zo maak je een sterke lay-out
Hoe je informatie visueel weergeeft, daarover lopen de meningen uiteen. Toch zijn er een paar bouwstenen die elke sterke lay-out heeft.
Breng hiërarchie aan
Niet alles in je tekening is even belangrijk. Dat maak je zichtbaar op drie manieren. Vet en dik geschreven tekst weegt zwaarder dan kleine, dunne letters. Heldere accentkleuren trekken aandacht; lichte tinten en grijswaarden zakken naar de achtergrond. En belangrijke elementen teken je groter dan bijzaken.
Stuur de blik
Gebruik pijlen, lijnen en nummering om de kijker door je tekening te leiden. Maak duidelijk waar het verhaal begint, waar het eindigt en wat de volgorde is.
Geef ruimte
Witruimte is de lege ruimte tussen en rond je elementen. Daarmee scheid je onderwerpen en geef je je compositie rust. Het is soms lastig om achteraf informatie te schrappen om die ruimte te maken. Een handige oefening: werk met een limiet van vijf tot acht elementen en houd je daaraan.
Houd het in balans
Probeer je tekening evenwichtig op te bouwen in tekst, beeld en kleur. Blijf consistent in schaduwen en kleurgebruik. Zoom af en toe uit, kijk door je wimpers om te controleren of alles gelijkmatig verdeeld is.
De 9 elementen van een complete sketchnote
Een goede sketchnote bevat negen vaste elementen. Loop ze als een checklist langs voor je begint, of nadat je klaar bent.
- Titel. Een duidelijke titel trekt direct de aandacht en maakt vanaf het begin duidelijk waar je tekening over gaat. Neem er de tijd voor, voordat je aan de rest begint.
- Lay-out. Kies een lay-out die past bij je informatie. Is het een vergelijking, een proces of een uitleg over hoe iets in elkaar zit?
- Pijlen. Pijlen richten de aandacht. Ze geven leesrichting aan, verbinden onderdelen of laten een actie of proces zien.
- Symbolen. Symbolen verduidelijken je verhaal en helpen de ander informatie sneller op te nemen en te onthouden.
- Lettertypen. Wissel af tussen groot, klein en vetgedrukt. Daarmee kun je informatie benadrukken en geef je je tekening stijl en karakter.
- Bullets. Een sketchnote bevat natuurlijk ook tekst. Met bullets organiseer je die tekst.
- Kleur. Gebruik kleur om informatie visueel te onderscheiden. Niet om te versieren.
- Lijnen en kaders. Lijnen brengen orde in je sketchnote, kaders groeperen onderwerpen. Meestal voeg je die als laatste toe.
- Have fun. Sketchnoting is een leuke manier om informatie te verwerken. Geniet ook van het proces.
Zo pas je sketchnoting toe in je werk
Je bent overtuigd van het nut. Maar hoe begin je ermee op je werk? Het voelt vaak alsof je nog een drempel over moet. Wat zullen ze wel niet denken? Een paar suggesties.
Begin klein
Maak je al notities tijdens een overleg? Voeg er kleine tekeningen aan toe. Gewoon voor jezelf. Lukt het je in het moment niet om een symbool te bedenken bij een woord, laat dan ruimte leeg en vul het later in.
Teken je eigen agenda
Organiseer je een overleg zelf? Teken dan de agenda. Een titelbanner, en naast elk agendapunt een klein symbool. Dat kan je rustig vooraf doen. De foto kun je vooraf delen, of je toont de agenda tijdens de meeting en loopt ’m samen door.
Gebruik een visueel template voor evaluatie
Bij een evaluatie werkt een visueel template uitstekend. Teken bijvoorbeeld een groot stoplicht met drie grote cirkels. Schrijf onder de cirkels: stoppen, doorgaan, starten. Haal input op tijdens het gesprek of achteraf en vul de drie cirkels ermee.
Vat samen in een mindmap
Werk je belangrijke informatie uit, maak dan een visuele samenvatting in de vorm van een mindmap. Daarin leg je je kernbegrippen en hun onderlinge relaties vast. Dat verdiept je begrip, en je hebt meteen een handig naslagwerk.
Brainstorm of minddump op papier
Loop je vast of wil je een nieuw idee ontwikkelen? Pak een blanco vel en laat je hand de vrije loop. Of doe een visuele minddump: teken symbolen voor de onderwerpen die door je hoofd spoken en zet er een steekwoord onder. Dat helpt je hoofd- en bijzaken te onderscheiden.
Leg complexe ideeën visueel uit
Moet je iets ingewikkelds uitleggen aan een ander? Laat een tekening het werk doen. Laten zien wat je bedoelt, maakt feedback geven makkelijker. Ook een tijdlijn van je project, met de verschillende fasen of acties, helpt je uitzoomen en het grotere geheel te zien.
Wil je het écht onder de knie krijgen?
In de training Zakelijk Tekenen leer je kijken én tekenen. Je ziet sneller waar het in een gesprek om gaat. En je legt het met een paar snelle lijnen vast, zonder dat je een tekentalent hoeft te zijn. Daarna pak je een vergadering anders aan en leg je een complex idee makkelijker uit.